انار، میوه بهشتی

انار (Punica granatum)

درختی است از تیره «Punicaceae» که به عربی رمان و به عبری ریمون گویند، پیدایش آن را برخی از ایران دانسته‌اند و امروز در بیشتر نقاط جهان دیده می‌شود و سابقه تقریبا چهار هزار ساله در ایران دارد.

تجزیه انار

«مقدار آب دانه انار ۷۴ درصد می‌باشد. دانه انار بین ۶۰ – ۶۶ درصد انار را تشکیل می‌دهد و ۸۰ – ۸۵ درصد انار دانه انار آب آن یا شیره انار بوده و بدین ترتیب ۵۰ درصد انار، آب انار است وزن مخصوص آب انار به طور متوسط ۵۱ / ۱ بوده و در یک کیلو اب آنار ۱۴۵ گرم ماده محلول موجود است که عبارتند از گلوسیدها، پروتیدها، لپیدو اسیدهای آلی وتانن و ویتامین‌های مختلف و املاح محلول.
در انارهای مرغوب مقدار گلولز انار ۹ – ۱۰ گرم درصد گرم آب انار و در انارهای ملس ۷ – ۸ و در انارهای ترش شمال ایران ۴ – ۵ گرم می‌باشد.
مقدار قند غیر احیا کننده در آب انار شیرین ۹ / ۱ گرم در ۱۰۰ گرم بوده و در انار ترش تقریبا وجود ندارد پروتید انار شیرین بین – ۶ – ۹ گرم آب انار می‌باشد اسیدهای انار عبارتند از:
اسید تارتریک. (که زیاد کننده ترشحات لوزالمعده بوده و با اکسیدهای فلزی ترکیب شده ترکیبات قی آور درست می‌نمایند).
اسید سالیسیلیک که در بیشتر میوه جات رسیده وجود دارد (برای ترشحات معده مفید بوده اشتها آور است).
مقدار اسید تارتریک در یک لیتر آب انار شیرین ۶، ملس ۱۲، ترش ۵ / ۳۷ می‌باشد.
تانن یا جوهر مازویا اسید تانیک یا اسید گالو تانیک یا اسید دعا تانیک یکی از اسیدهای موجود در انار است.
مقدار تانن آب انار شیرین ۱۴٫ /. – ۱۷٫ /. – گرم در ۱۰۰ گرم آب انار می‌باشد.
تانن چون خاصیت انقباضی دارد در خونریزی‌های مختلف و اسهال‌های ساده و خونی از ۱ تا ۴ گرم در روز مصرف می‌شود بعلاوه در امراض جلدی بویژه زرد زخم و تعریق زیاد جلدی بصورت مرحم مورد استعمال دارد.
مقدار ویتامین (ث) انار شیرین تقریبا ۱۵ میلی گرم در لیتر بوده واگر انار کهنه و مخصوصا پوسیده باشد مقدارش کم میشود.
عصاره خشک آب انار حدود ۵ / ۱۴ گرم و خاکستر ۱۰۰ گرم آب انار شیرین ۱ – ۱ / ۱ گرم می‌باشد.
فلزات موجود در خاکستر آب انار عبارتند:
از آهن، کلسیم، منیزیم، پتاسیم، و شبه فلزاتش فسفر گوگرد و کلر است.»

خواص انار

میتوان گفت تاکیدی که از جانب پیشوایان دینی درباره خوردن انواع انار (شیرین و ترش و شیرین) رسیده درباره هیچ میوه دیگری نیامده است. در حدیثی از امام صادق (ع) چنین نقل شده که فرمود:
«علیکم بالرمان فانه لم یاکله جائع الا اجزاه و لا شبعان الا امراه»
از انار استفاده کامل ببرید زیرا اگر شخص گرسنه آنرا بخورد، او را کفایت می‌کند و اگر شخص سیر بخورد اشتها آور است.
۱ – تقویت قوه باه
۲ – نیکویی رخسار، در مورد تقویت باه می‌گویند.
«املاح آب انار چون به صورت ترکیب با مواد آلی است زود جذب شده و در راشیتیسم و کم خونی و ضعف اعصاب و تقویت عمومی بدن مورد مصرف دارد»

رابطه انار با زیبایی فرزند

می دانیم که انار صاف کننده خون و رافع احتقان کبد و بر طرف کننده کلسترل و سموم بدن است، و نیز می‌دانیم که پوست انسان آئینه تمام نمای کبد است بنابراین بهتر از هر چیز انار می‌تواند رنگ رخساره را گلگون و زیبا نماید.
خاصیت دیگری که برای انار از زبان روایات و گفتار پیشوایان دینی بیان شده، از بین بردن بار زبان، ثقالت معده، گرفتگی قلب، و ردوده شدن غم و غصه است شخصی بنام «حارث بن مغیره» می‌گوید:
شکوت الی ابی عبدالله ثقلا اجده فی فوادی و کثره التخمه بشحمه فانه یدبغ المعده دبغا و یشفی التخمه و یهضم الطعام»
سوء هاضمه‌ای که در من پیدا شده بود سئوال کردم، آن حضرت به اناری که جلوشان بود اشاره نموده و فرمود:
از این انار شیرین بخور، و آن را با پیه انار بخور زیرا در این صورت معده را دباغی و پاک میکند، سوء هاضمه را درمان می‌بخشد و کمک به هضم غذا می‌کند.
اینک گفتار امام را با در نظر گرفتن خواص انار بر طبق تجزیه‌ای که ذکر شد مقایسه می‌نمائیم.
قبل از مقایسه باید توجه نمود که امام (ع) برای انار این سه خاصیت را ذکر فرمودند. کار هضم را آسان می‌نماید، سوء هاضمه را بر طرف می‌سازد، قلب را روشنی و جلا می‌دهد.
«اسید تارتریک (که در انار به اندازه کافی موجود است) ترشحات لوزالمعده را زیاد کرده قندهای اضافی را سوزانده و دیاستارهای مربوطه، کار هضم را آسان می‌سازد»
«قسمت گوشت دانه انار به واسطه داشتن تانن قابض بوده، ولی اگر با دانه خورده شود بر طرف کننده یبوست است»
«انار چون می‌تواند معده و روده‌ها را پاک کند جدار روده را برای دفاع و طرد ویروسها آماده می‌سازد، بنابراین سموم، بخون و قلب نمی‌ریزد، قلب نیز رونق و حیات تازه‌ای می‌یابد و گفتیم انار در شستشوی خون به واسطه وجود پتاسیم و منیزیم مؤثر است و بدینوسیله سلول‌های کبد را فعال می‌کند و اوره و کلسترل و سموم دیگر را دفع نموده و تعادلی در مایعات خون به وجود می‌آورد»
و به همین جهت است که پیامبر اسلام می‌فرماید:
من اکل رمانه نور الله قلبه و طرد عنه شیطان الوسوسه اربعین صباحا
هر کس یک انار بخورد، خداوند قلب او را نوارنی می‌کند (کدورت و کسالت و افسردگی را از او دور می‌سازد) و تا چهل روز وسوسه‌ها و اندوه‌ها از او دور میشود.
و نیز به همین جهت است که پیامبر اکرم می‌فرماید:
کلوا الرمان بقشره فانه دباغ البطن»
انار را با پوست آن بخورید، زیرا معده را دباغی میکند.
علاوه بر خاصیت‌های که طبق اصول علمی و غذایی از اسلام نقل شده برای انار خواص دیگری نیز بیان شده است.
در روایتی آمده است که شخصی بنام صعصعه خدمت امیر مومنان (ع) رسید در موقعی که نصف اناری پیش روی امام (ع) بود امام (ع) مقداری از آن را به او داد و فرمود:
کله مع قشره یرید مع شحمه فانه یذهب بالحفر و بالبخر و یطیب النفس
آنرا با پوست بخور که زردی دندان را از بین می‌برد، بوی بد دهان را نابود میکند، غم و عضه را از میان بر میدارد.
طبق تجزیه‌ای که برای انار شد، واضح می‌گردد که با اصلاح کبد، معده، روده ها، و خون، دیگر برای دهان، بوی بدی نخواهد ماند، بخصوص که انار به واسطه داشتن اسیدهای مخصوص، کثافت و زردی دندان را که آن نیز خود ایجاد بوی بد می‌کند بر طرف می‌سازد و با اصلاح خون، قلب را از غم و غصه تهی خواهد ساخت علامه مجلسی (ره) در کتاب «بحار» فرموده:
منظور از «یطیب النفس» بر طرف ساختن و غم و غصه است.
قال ابو عبدالله (ع): اطعموا صبیانکم الرمان فانه اسرع لشبابهم
امام صادق (ع) فرموده است به کودکان خود انار بدهید زیرا جوانی آنها را زودتر شکفته می‌سازد.
با توجه به آنکه راشیتیسم (نرمی استخوانها) و کم خونی، رشد کودک را به تاخیر می‌اندازد اعجار کلام امام ششم (ع) روشن‌تر می‌گردد، زیرا انار چون به صورت ترکیب با مواد آلی می‌باشد زود جذب شده و در راشیتیسم و کم خونی و ضعف اعصاب اثر داشته و مقوی بدن نیز می‌باشد.
امیرالمومنین علی (ع) می‌فرماید:
«اطعموا صبیانکم الرمان فانه اسرع لا لسنتهم».
برای آنکه زبان کودکان شما هر زودتر باز شود و خوب صحبت کنند به آنها انار بدهید.

منبع: آداب طب و پزشکی در اسلام ترجمه آداب الطیبه فی الاسلام؛ مولف جعفر مرتضی عاملی؛ مترجم لطیف راشدی؛ جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۸۰